Sentun Slim met je centen. Veilig met je data.
Pensioen

Jaarruimte berekenen: zo bepaal je je lijfrente-aftrek

Hoeveel mag je fiscaal aftrekbaar storten in een lijfrente? Uitleg van de jaarruimte-formule, premiegrondslag, factor A en reserveringsruimte, met een rekenvoorbeeld.

12 min lezen Sentun
Eiken bureau bij een raam met ochtendlicht, met een wekker, saliegroene mok en een leesbril op een mapje pensioenpapieren.

Het korte antwoord: je jaarruimte is het bedrag dat je dit jaar fiscaal aftrekbaar mag storten in een lijfrente, bovenop wat je al aan pensioen opbouwt. De formule is sinds 2023: 30% van je premiegrondslag (je inkomen van het vorige kalenderjaar boven de AOW-franchise), verminderd met een correctie voor het pensioen dat je in dat jaar al via een werkgever opbouwde. Bouw je weinig of geen pensioen op, bijvoorbeeld als zzp’er, dan is die ruimte vaak groter dan mensen denken. Dit artikel laat zien hoe de berekening in elkaar zit, wat reserveringsruimte is, en waar je op moet letten voordat je stort.

Kort: jaarruimte = 30% van je premiegrondslag (je inkomen van vorig jaar minus de AOW-franchise, met een maximum) min een correctie voor de pensioenopbouw die je vorig jaar al had: 6,27 x factor A, of de betaalde pensioenpremies als je regeling al onder de nieuwe pensioenregels valt. Heb je in eerdere jaren jaarruimte laten liggen, dan kun je die via de reserveringsruimte tot 10 jaar terug alsnog benutten, tot een vast maximumbedrag per jaar.

Wat is jaarruimte precies?

Jaarruimte is het bedrag dat je in een kalenderjaar mag inleggen in een lijfrenteproduct en aftrekken van je inkomen in box 1. Het idee erachter: heb je via je werkgever weinig of geen pensioen opgebouwd, dan mag je dat gat fiscaal voordelig zelf aanvullen. De Belastingdienst rekent dit uit op basis van je inkomen en pensioenopbouw van het vorige kalenderjaar: je jaarruimte voor 2026 hangt dus af van je situatie in 2025. Hoe minder pensioen je opbouwde, hoe groter je jaarruimte doorgaans is. Er zit wel een leeftijdsgrens aan: ben je geboren vóór 1 september 1953, dan kun je geen gebruik meer maken van de jaarruimte 2026 (mogelijk nog wel van de reserveringsruimte).

Belangrijk om vooraf scherp te hebben: jaarruimte is geen bedrag dat je achteraf nog kunt “vinden” zoals een vergeten aftrekpost. Het is ruimte om te storten. Je profiteert er alleen van als je ook daadwerkelijk inlegt, in een erkend lijfrenteproduct, in hetzelfde kalenderjaar waarin je de aftrek wilt claimen.

De jaarruimte-formule

De officiële berekening van de Belastingdienst komt neer op:

Jaarruimte = 30% x premiegrondslag min een vermindering voor je pensioenopbouw

Alle cijfers in die berekening komen uit het vorige kalenderjaar: voor je jaarruimte van 2026 reken je dus met je inkomen en pensioenopbouw van 2025. De vermindering hangt af van het soort pensioenregeling:

  • Valt je pensioenregeling nog onder het overgangsregime van de Wet toekomst pensioenen, dan is de vermindering 6,27 x factor A (je pensioenaangroei van vorig jaar).
  • Is je regeling al overgestapt op de nieuwe pensioenregels (dat moet uiterlijk 1 januari 2028), dan tellen in plaats daarvan de pensioenpremies mee die vorig jaar voor je zijn betaald.

Betaal je daarnaast premies voor nettopensioen (dat kan bij een inkomen boven het maximum voor gewone pensioenopbouw), dan verlagen ook die je jaarruimte. Sinds de Wet toekomst pensioenen is het percentage 30%, met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2023; daarvoor gold een lager percentage. Percentages en bedragen kunnen bij toekomstige wetswijzigingen weer verschuiven, dus check bij twijfel de actuele cijfers op belastingdienst.nl of gebruik het Hulpmiddel lijfrentepremie van de Belastingdienst.

Wat is premiegrondslag?

Je premiegrondslag is niet gewoon je bruto inkomen. De basis is je inkomen van het vorige kalenderjaar: de optelsom van je winst uit onderneming, belastbaar loon, resultaat uit overige werkzaamheden en belastbare periodieke uitkeringen. Daar gaat de AOW-franchise vanaf: een drempelbedrag waarover je toch al AOW-uitkering krijgt, en waarover daarom geen extra fiscale pensioenopbouw nodig is. In 2026 bedraagt de AOW-franchise €19.172. Daarnaast geldt een maximum inkomen waarover de premiegrondslag wordt berekend: €137.800 in 2026. Verdien je meer, dan telt het deel daarboven niet mee voor je jaarruimte.

Wat is factor A en waar vind je die?

Factor A is de pensioenaangroei die je in het vorige kalenderjaar via je werkgever hebt opgebouwd, uitgedrukt in een jaarlijks bedrag. Je vindt dit cijfer op je UPO (Uniform Pensioenoverzicht) over dat jaar, dat je pensioenuitvoerder je jaarlijks stuurt of dat je kunt inzien via mijnpensioenoverzicht.nl. Houd er rekening mee dat het UPO over vorig jaar meestal pas in de loop van dit jaar beschikbaar komt. In de formule wordt factor A vermenigvuldigd met een vaste factor (6,27) om hem vergelijkbaar te maken met een lijfrente-inleg. Is je pensioenregeling al overgestapt op de nieuwe regels van de Wet toekomst pensioenen, dan reken je niet met factor A maar met de betaalde pensioenpremies; je UPO of pensioenuitvoerder vermeldt welke situatie voor jou geldt. In beide varianten geldt: hoe meer pensioen je al opbouwt via je werkgever, hoe kleiner je jaarruimte.

Heb je geen werkgeverspensioen, bijvoorbeeld als zzp’er of bij een werkgever zonder pensioenregeling, dan is je factor A nul. In dat geval bestaat je jaarruimte volledig uit de 30% van je premiegrondslag, zonder aftrek.

Een rekenvoorbeeld

Een vereenvoudigd, indicatief voorbeeld voor een zzp’er zonder werkgeverspensioen (dus factor A = 0). De jaarruimte van 2026 reken je uit met het inkomen van 2025:

OnderdeelBedrag (indicatief, 2026)
Inkomen 2025 (basis voor premiegrondslag)€70.000
AOW-franchise€19.172
Premiegrondslag€50.828
Jaarruimte (30% van premiegrondslag)circa €15.248
Maximale jaarruimte 2026€35.589

In dit voorbeeld blijft de uitkomst ruim onder het wettelijke maximum van €35.589 (2026), dus die 30%-berekening is hier bepalend. Bij een hoger inkomen loop je op een gegeven moment tegen dat plafond aan. Dit voorbeeld is bedoeld om de rekenstappen te laten zien; je eigen premiegrondslag, aftrekposten en eventuele werkgeverspensioen kunnen de uitkomst flink veranderen.

Werk je wel in loondienst met een pensioenregeling, dan trek je factor A x 6,27 (of, onder de nieuwe pensioenregels, de betaalde pensioenpremies) van de 30%-uitkomst af. Heb je bijvoorbeeld een factor A van €1.500, dan gaat er €9.405 van je jaarruimte af. Bij een fors werkgeverspensioen kan de uitkomst zelfs negatief worden; je jaarruimte is dan simpelweg nul.

Wat is reserveringsruimte?

Heb je in eerdere jaren jaarruimte laten liggen, dan is die niet meteen verloren. Met reserveringsruimte kun je onbenutte jaarruimte uit voorgaande jaren alsnog gebruiken door dit jaar extra te storten. Sinds de Wet toekomst pensioenen kijk je daarbij tot 10 kalenderjaren terug, met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2023 (dat was voorheen 7 jaar). In 2026 kun je dus onbenutte jaarruimte uit de jaren 2016 tot en met 2025 nog gebruiken.

Aan de reserveringsruimte zit wel een plafond: voor 2026 mag je hooguit €42.753 via reserveringsruimte inleggen, ongeacht hoeveel onbenutte ruimte je in theorie zou hebben opgebouwd. Dat bedrag kan per jaar veranderen, dus reken dit voor je eigen situatie na op het moment dat je gaat storten.

Twee praktische regels daarbij. Heb je zowel jaarruimte als reserveringsruimte, gebruik dan eerst je reserveringsruimte; zo voorkom je dat oude, onbenutte jaarruimte verloren gaat. Want de oudste jaren vervallen als eerste: onbenutte jaarruimte uit 2016 kun je in 2026 nog gebruiken, maar in 2027 niet meer.

Voor wie is de jaarruimte vaak het grootst?

Een paar situaties waarin mensen vaak een onverwacht grote jaarruimte hebben:

  • Zzp’ers en ondernemers zonder pensioenregeling. Zonder werkgeverspensioen is factor A nul, waardoor je volledige 30%-berekening overblijft.
  • Werknemers bij een werkgever zonder (volledige) pensioenregeling. Ook hier blijft factor A laag of nul.
  • Mensen met een sterk wisselend inkomen. Na een goed jaar als zelfstandige valt je jaarruimte in het jaar erna flink hoger uit, omdat je rekent met het inkomen van dat goede jaar.
  • Wie pas laat is begonnen met pensioenopbouw, en daardoor over meerdere jaren onbenutte ruimte heeft opgebouwd die via reserveringsruimte alsnog te gebruiken is.

Welke producten kun je gebruiken?

Om jaarruimte of reserveringsruimte daadwerkelijk te benutten, moet je storten in een erkend lijfrenteproduct bij een toegelaten financiële instelling. Er zijn drie hoofdvormen:

  • Lijfrenteverzekering. Een verzekeringsproduct waarbij je premie inlegt en later een periodieke uitkering ontvangt.
  • Banksparen (lijfrenterekening). Een geblokkeerde spaarrekening bij een bank, met een vergelijkbaar fiscaal regime als de lijfrenteverzekering, meestal met lagere kosten en meer flexibiliteit in de uitkeringsvorm.
  • Lijfrentebeleggingsrecht. Een beleggingsvariant, waarbij je inleg wordt belegd in plaats van gespaard of verzekerd; dit brengt meer risico en meer potentieel rendement met zich mee.

Welke vorm het beste past, hangt af van je horizon, risicobereidheid en kostenvoorkeur. Dat is een persoonlijke afweging waarbij de AI je de opties kan laten zien; een definitieve keuze maak je zelf, eventueel met een adviseur.

Wat levert het fiscaal op?

Drie effecten tegelijk. Je inleg is aftrekbaar in box 1, dus je krijgt bij je aangifte een deel terug tegen je marginale tarief. Het opgebouwde saldo telt niet mee voor je vermogen in box 3, zolang het in het lijfrenteproduct zit. En de uitkeringen zijn later wel belast in box 1, maar na je AOW-leeftijd betaal je geen AOW-premie meer, waardoor het tarief dan vaak lager is dan het tarief waartegen je nu aftrekt. Storten met jaarruimte is dus vooral belastinguitstel, meestal met een tariefvoordeel; hoe groot dat voordeel is, hangt af van je inkomen nu en straks.

Vóór welke datum moet je storten?

Om een lijfrentepremie in een bepaald belastingjaar af te trekken, moet je die premie in datzelfde kalenderjaar daadwerkelijk hebben betaald of ingelegd. Voor de gewone jaarruimte en de reserveringsruimte geldt geen verlengde termijn na 31 december: je storting moet dat jaar zijn bijgeschreven om in dat jaar aftrekbaar te zijn. Op adviespagina’s circuleert nog weleens een verlengde stortingstermijn tot in het volgende jaar, maar die uitzondering geldt alleen voor (ex-)ondernemers die stakingswinst of hun oude oudedagsreserve omzetten in een lijfrente: zij mogen tot 1 juli van het volgende kalenderjaar storten. Voor een gewone jaarruimte- of reserveringsruimtestorting geldt dat niet. Twijfel je over jouw situatie, controleer dan de actuele regels bij de Belastingdienst voordat je aan het einde van het jaar stort.

Waarom je je UPO en aangifte niet zomaar in ChatGPT plakt

Om je jaarruimte goed te laten doorrekenen, heb je gegevens nodig uit je IB-aangifte over vorig jaar (je inkomen) en je UPO over vorig jaar (je factor A of pensioenpremies). Beide documenten staan vol met gegevens die je liever niet ongefilterd deelt: je BSN, je inkomen, je burgerservicenummer bij je pensioenuitvoerder en soms je rekeningnummer. Plak je die zo in een AI-chatvenster, dan verlaten ze je apparaat en heb je geen zicht meer op wat ermee gebeurt. Voor een rekensom over je pensioen is dat onnodig risico, zeker omdat het prima anoniem kan.

Zo check je je jaarruimte wel veilig met AI

De oplossing is je documenten eerst anonimiseren, vóórdat er iets naar een AI gaat. Daar is Sentun voor gemaakt: als veilige tussenstap, niet als de AI zelf. Sentun analyseert of beoordeelt niets; het haalt de persoonsgegevens uit je documenten en zet een gerichte vraag klaar, waarna jij die zelf in de AI van je keuze plakt.

  1. Anonimiseer lokaal. Je upload je IB-aangifte en je UPO in je browser. De anonimisatie draait op je eigen apparaat; je naam, BSN en andere persoonsgegevens worden vervangen door placeholders. Je documenten verlaten je apparaat niet.
  2. Krijg een doordachte vraag. Je krijgt de geanonimiseerde tekst plus een expertprompt die de AI systematisch je premiegrondslag, pensioenopbouw en eventuele reserveringsruimte laat doorrekenen.
  3. Plak in de AI van je keuze. ChatGPT, Claude, Gemini, of een dienst die niet eens om een account vraagt zoals Duck.ai. De AI ziet alleen bedragen en structuur, niet wie erachter zit.

Het resultaat is geen formeel pensioenadvies, maar een gestructureerde eerste inschatting van je jaarruimte en reserveringsruimte, die je vervolgens zelf controleert of laat toetsen door een adviseur.

Welke documenten heb je nodig?

  • IB-aangifte over vorig jaar (anonimiseer je met Sentun): je inkomen van dat jaar, de basis voor je premiegrondslag.
  • UPO over vorig jaar (anonimiseer je met Sentun): je factor A of pensioenpremies, de pensioenopbouw bij je werkgever in dat jaar.
  • Eerdere aangiftes of lijfrente-overzichten (optioneel, zelf in je vraag verwerken zonder herleidbare gegevens): handig als je ook je reserveringsruimte over eerdere jaren wilt laten meenemen.

Gebruik de originele PDF zoals je die downloadt, dus de versie waarin je de tekst met je muis kunt selecteren, geen scan of telefoonfoto.

Wat AI niet kan

Een AI kan rekenfouten maken en werkt met de gegevens die jij aanlevert, dus controleer de uitkomst altijd. Het kan geen lijfrenteproduct voor je afsluiten en geen formeel, passend pensioenadvies geven zoals een erkend adviseur dat mag geven. Zie de AI-analyse als een eerste inschatting en voorbereiding, niet als vervanging van een adviseur op het moment dat je daadwerkelijk gaat storten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen jaarruimte en reserveringsruimte? Jaarruimte is de ruimte die je dit jaar mag gebruiken. Reserveringsruimte is de opgetelde, onbenutte jaarruimte van de afgelopen 10 jaar, die je dit jaar alsnog kunt benutten, tot een vast maximumbedrag per jaar.

Telt jaarruimte ook voor zzp’ers zonder pensioenregeling? Ja, en vaak juist extra. Zonder werkgeverspensioen is je factor A nul, waardoor je volledige 30%-berekening van je premiegrondslag overblijft als jaarruimte.

Kan ik jaarruimte uit een eerder jaar alsnog aftrekken zonder te storten? Nee. Jaarruimte en reserveringsruimte zijn geen aftrekposten die je achteraf claimt. Je moet daadwerkelijk in een lijfrenteproduct inleggen, in het jaar waarin je de aftrek wilt.

Vóór welke datum moet ik storten om dit jaar af te trekken? Je storting moet in hetzelfde kalenderjaar zijn bijgeschreven. Voor de gewone jaarruimte en reserveringsruimte geldt geen verlengde termijn na 31 december. Alleen (ex-)ondernemers die stakingswinst of oudedagsreserve omzetten in een lijfrente mogen tot 1 juli van het volgende jaar storten.

Wat als ik meer stort dan mijn jaarruimte en reserveringsruimte? Het meerdere is niet aftrekbaar, ook niet in een later jaar. Bij de belasting over de latere uitkeringen kan er onder voorwaarden wel rekening mee worden gehouden, maar dat is omslachtig. Reken daarom vooraf je ruimte uit en stort niet meer dan dat.

Kan AI mijn jaarruimte met zekerheid vaststellen? Nee. AI kan op basis van je gegevens een goede inschatting maken, maar de exacte berekening hangt af van precieze cijfers en eventuele bijzonderheden in je situatie. Controleer de uitkomst altijd, en raadpleeg bij twijfel de Belastingdienst of een adviseur.

Klaar om te rekenen

Wil je je eigen jaarruimte en reserveringsruimte laten doorrekenen zonder je IB-aangifte en UPO ongefilterd te delen? Bekijk hoe de pensioencheck van Sentun werkt. Wil je meteen ook checken of je verder nog aftrekposten mist, lees dan de aftrekposten die Nederlanders het vaakst vergeten. Twijfel je tussen lijfrente-inleg en gewoon extra sparen of beleggen buiten een pensioenproduct, dan is dat een aparte fiscale afweging; bekijk voor de vermogenskant onze vermogensanalyse.

Dit artikel is algemene informatie, geen fiscaal of pensioenadvies. Bedragen en drempels kunnen per jaar verschillen. Raadpleeg de Belastingdienst of een adviseur voor je eigen situatie.

Bronnen