Sentun Slim met je centen. Veilig met je data.
Belasting

Trouwen, partnerschap of samenwonen: fiscaal verschil

Trouwen, geregistreerd partnerschap of een samenlevingscontract: wat het verschil is voor je belastingaangifte, box 3 en erfrecht.

12 min lezen Sentun
Twee koffiekopjes en een notarieel document naast elkaar op een eiken bureau, salie-groen accent, warm ochtendlicht.

Het korte antwoord: fiscaal maakt het niet uit of je trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, in beide gevallen ben je vanaf dag één fiscaal partner met dezelfde regels voor box 3, heffingskortingen en de eigen woning. Een samenlevingscontract is anders: dat regelt je onderlinge afspraken, maar maakt je niet automatisch fiscaal partner en geeft al helemaal geen erfrecht. Dit artikel zet de drie vormen naast elkaar en laat zien wat elke keuze concreet verandert voor je belastingaangifte, je vermogen en wat er gebeurt als je partner overlijdt.

Trouwen, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract: de drie vormen op een rij

Nederland kent drie manieren om je relatie te formaliseren, en ze doen niet allemaal hetzelfde:

  • Huwelijk. De bekendste vorm, met een ja-woord bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.
  • Geregistreerd partnerschap. Juridisch vrijwel gelijk aan een huwelijk, maar zonder ja-woord en met een iets eenvoudigere beëindiging.
  • Samenlevingscontract. Geen relatievorm met een eigen wettelijke status, maar een overeenkomst (vaak notarieel) waarin je afspraken vastlegt over samenwonen. Je kunt een samenlevingscontract afsluiten zonder te trouwen of een partnerschap te registreren.

Het verschil dat voor je portemonnee het meest telt, is niet de ceremonie maar of je fiscaal partner wordt, en dat loopt voor elk van de drie vormen anders.

Fiscaal partnerschap: de kern van je belastingaangifte

Je fiscaal partner is degene met wie je samen aangifte doet en inkomen en vermogen mag verdelen. Trouw je of ga je een geregistreerd partnerschap aan, dan ben je vanaf dat moment automatisch fiscaal partner, aldus de Belastingdienst. Woonden jullie dat jaar al samen voordat je trouwde, dan geldt het fiscaal partnerschap al vanaf het moment dat jullie beiden op hetzelfde adres stonden ingeschreven. Ben je maar een deel van het jaar fiscaal partner geweest, dan mag je er samen voor kiezen om toch het hele jaar als fiscaal partner behandeld te worden.

Ben je niet getrouwd en heb je geen geregistreerd partnerschap, dan word je alleen fiscaal partner als jij en je partner op hetzelfde adres staan ingeschreven én jullie aan minstens één van deze voorwaarden voldoen:

  • jullie hebben een notarieel samenlevingscontract;
  • jullie hebben samen een kind, of een van jullie heeft het kind van de ander erkend;
  • jullie zijn bij een pensioenfonds geregistreerd als pensioenpartners;
  • jullie zijn samen eigenaar van de woning waarin jullie beiden wonen;
  • jullie waren het jaar ervoor al fiscaal partner.

Bron: belastingdienst.nl, fiscaal partnerschap.

Een notarieel samenlevingscontract is dus een route naar fiscaal partnerschap, niet de enige. Koop je samen een huis waarin je beiden woont, dan ben je al fiscaal partner zonder contract. Heb je geen van deze voorwaarden, dan blijf je voor de Belastingdienst twee alleenstaanden, ook al wonen jullie al jaren samen.

Trouwen en geregistreerd partnerschap: fiscaal identiek, juridisch bijna gelijk

Voor de belasting maakt het niet uit of je kiest voor een huwelijk of een geregistreerd partnerschap: beide geven je vanaf het begin fiscaal partnerschap, met precies dezelfde regels. De verschillen zitten in de vorm, niet in de portemonnee:

  • Het ja-woord. Bij een huwelijk moet je elkaar het ja-woord geven, bij een geregistreerd partnerschap niet.
  • Beëindigen. Een huwelijk kun je alleen via de rechter ontbinden. Een geregistreerd partnerschap kan ook buiten de rechter om als je geen minderjarige kinderen hebt en het samen eens bent, via een advocaat of notaris die de afspraken vastlegt in een beëindigingsovereenkomst; ben je het niet eens of heb je wel minderjarige kinderen, dan gaat ook een partnerschap via de rechter.
  • Scheiden van tafel en bed. Deze tussenvorm (apart leven, maar formeel nog getrouwd) kan alleen bij een huwelijk, niet bij een partnerschap.

Bron: rijksoverheid.nl, verschil tussen trouwen en geregistreerd partnerschap.

Beide vormen geven je ook hetzelfde wettelijk erfrecht: zonder testament erft je echtgenoot of geregistreerd partner automatisch mee, net als bij een huwelijk. Dat is precies het punt waarop een samenlevingscontract achterblijft, zoals je hieronder leest.

Wat een samenlevingscontract wél regelt, en wat niet

Een samenlevingscontract is geen relatievorm met een eigen wettelijke status, maar een overeenkomst waarin je afspraken vastlegt. Volgens de rijksoverheid kun je er onder meer in regelen:

  • de verdeling van de dagelijkse kosten en de huur;
  • wie welke bankrekening gebruikt;
  • de kosten voor verzorging en opvoeding van kinderen;
  • hoe je bezittingen verdeelt als je uit elkaar gaat;
  • een verblijvingsbeding voor gezamenlijke bezittingen bij overlijden.

Voor sommige afspraken, zoals een partnerpensioen (nabestaandenpensioen) regelen, is een notarieel contract verplicht; voor de rest kun je het ook zelf opstellen. Bron: rijksoverheid.nl, samenlevingscontract afsluiten. Zoals je in de vorige sectie zag, kan een notarieel samenlevingscontract je ook fiscaal partner maken, als je daarnaast op hetzelfde adres staat ingeschreven.

Wat het niet automatisch regelt, is wat er gebeurt als een van jullie overlijdt. Daarvoor is een apart document nodig: een testament.

Erven: het grote verschil als je niet getrouwd of geregistreerd bent

Dit is waar de drie vormen het meest uiteenlopen. Trouw je of ga je een geregistreerd partnerschap aan, dan erft je partner volgens het wettelijk erfrecht automatisch mee, ook zonder testament. Woon je ongehuwd samen, al dan niet met een samenlevingscontract, dan erft je partner volgens het wettelijk erfrecht niets van jou.

Wil je dat je partner wel erft, dan is een testament de enige route. Een notaris kan daarin een verblijvingsbeding opnemen, zodat gezamenlijke bezittingen bij overlijden automatisch naar de langstlevende partner gaan; dat beding kan ook al in het samenlevingscontract zelf staan. Bron: rijksoverheid.nl, erfenis regelen bij samenwonen.

Ook de erfbelasting zelf werkt verschillend uit: een officiële partner (echtgenoot, geregistreerd partner of een samenwonende partner die aan de voorwaarden voldoet) heeft een veel ruimere vrijstelling dan bijvoorbeeld een ongehuwde partner die niet aan de voorwaarden voldoet en dus als “overige erfgenaam” wordt behandeld. De actuele vrijstellingen en tarieven voor 2026 staan uitgewerkt in erfbelasting: wat je betaalt en wanneer.

Box 3: samen een dubbele vrijstelling, of allebei apart

Zodra je fiscaal partner bent, mogen jullie het gezamenlijke vermogen, de schulden en de heffingvrije vrijstelling in box 3 vrij onderling verdelen in de aangifte, met een gezamenlijke vrijstelling van 2× de enkele vrijstelling. Ben je geen fiscaal partner, dan heeft ieder zijn eigen, enkele vrijstelling en doe je apart aangifte over je eigen vermogen. Dat kan in jullie voordeel werken (één gezamenlijke pot, één dubbele vrijstelling) of juist niet, afhankelijk van hoe het vermogen tussen jullie verdeeld is. De exacte bedragen voor 2026 en hoe de verdeling precies werkt, lees je in box 3 in 2026: zo werkt de belasting op je vermogen.

Hetzelfde geldt voor de afweging tussen sparen en beleggen: als fiscaal partner maak je die keuze over een gezamenlijke grondslag, niet ieder voor zich. Zie sparen of beleggen: zo maak je de keuze voor hoe box 3 daarin meespeelt.

De eigen woning en heffingskortingen: verdelen met je fiscaal partner

Ben je fiscaal partner en zijn jullie allebei eigenaar van de woning waarin je woont, dan mag je het gezamenlijke saldo van het eigenwoningforfait en de aftrekbare hypotheekrente vrij verdelen tussen jou en je partner, van 0/100 tot 100/0, zolang je beiden dezelfde verdeling opgeeft. Zonder fiscaal partnerschap geeft ieder automatisch het deel aan dat overeenkomt met zijn of haar eigendomsaandeel, zonder die vrije keuze. De details en een rekenvoorbeeld staan in eigenwoningforfait: wat het is en wat je betaalt.

Diezelfde vrije verdeling speelt niet alleen bij de eigen woning, maar werkt ook door in heffingskortingen en andere inkomensafhankelijke regelingen, via je verzamelinkomen. Welk deel van het inkomen bij wie belast wordt, kan daardoor per persoon verschil maken in wat je aan heffingskorting krijgt. Hoe dat precies werkt, lees je in verzamelinkomen: wat het is en waarvoor het telt.

De hypotheek: wie tekent, is aansprakelijk, los van je relatievorm

Of je nu getrouwd bent, een geregistreerd partnerschap hebt of ongehuwd samenwoont: wie de hypotheekovereenkomst tekent, is daarvoor hoofdelijk aansprakelijk. Teken je de hypotheek samen, dan is de bank niet verplicht om bij jullie allebei apart aan te kloppen voor de helft; ze kan het volledige bedrag bij ieder van jullie afzonderlijk opeisen. Dat verandert niet door te trouwen of een partnerschap aan te gaan. Ben je getrouwd of geregistreerd partner, dan geldt daarnaast vaak een aparte beschermingsregel (artikel 1:88 Burgerlijk Wetboek): voor het bezwaren of verkopen van de woning waarin je samen woont, heb je in de regel ook toestemming van je partner nodig, ook als die partner niet mee tekent voor de hypotheek. Deze regel geldt niet voor ongehuwd samenwonenden, ook niet met een samenlevingscontract.

Wat wel verandert als je trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat zonder huwelijkse voorwaarden: sinds 2018 geldt dan standaard een beperkte gemeenschap van goederen. Vermogen en schulden van vóór het huwelijk blijven privé, en ook een erfenis of schenking die je tijdens het huwelijk ontvangt blijft in principe privé; wat je tijdens het huwelijk samen opbouwt (en nieuwe schulden die je dan aangaat) valt wel in de gemeenschap. Woon je ongehuwd samen, al dan niet met een samenlevingscontract, dan blijft je vermogen in principe gescheiden, tenzij je er zelf iets anders over afspreekt.

Rekenvoorbeeld: het verschil in de box 3-vrijstelling (indicatief)

Stel: jij hebt €80.000 spaargeld, je partner heeft €20.000. Samen is dat €100.000.

SituatieVrijstellingBelast vermogen (indicatief)
Geen fiscaal partner (ieder apart aangifte)2 × enkele vrijstellingJij: deel boven jouw vrijstelling. Partner: niets, want onder de vrijstelling
Fiscaal partner (samen aangifte)1 × dubbele vrijstelling, vrij te verdelenGezamenlijk vermogen van €100.000 min de dubbele vrijstelling

Dit voorbeeld dient alleen om het mechanisme te laten zien, niet als voorspelling voor jouw situatie. De exacte bedragen voor de enkele en dubbele vrijstelling voor 2026 staan in het artikel over box 3; je werkelijke aanslag hangt ook af van schulden, de samenstelling van je vermogen en eventuele andere boxen.

Hoe Sentun je hierbij kan helpen

Welke keuze voor jou gunstig is, hangt af van je eigen vermogen, inkomen en woonsituatie. Dat uitrekenen op je eigen cijfers vraagt om een document vol persoonsgegevens, zoals je IB-aangifte, dat je niet zomaar ongefilterd in een AI-chat wilt plakken.

Daar is Sentun voor gemaakt: als veilige tussenstap, niet als de AI zelf. Sentun analyseert of beoordeelt niets; het haalt de persoonsgegevens lokaal uit je documenten en zet een gerichte vraag klaar. De uitkomst komt daarna uit de AI-dienst die jij zelf kiest, niet van Sentun.

  1. Anonimiseer lokaal. Je upload je IB-aangifte in je browser. De anonimisatie draait op je eigen apparaat; je naam, BSN en andere persoonsgegevens worden vervangen door placeholders. Je documenten verlaten je apparaat niet.
  2. Krijg een doordachte vraag. Je krijgt de geanonimiseerde tekst plus een expertprompt die de AI jouw en eventueel je partners vermogensverdeling in box 3 laat doorrekenen.
  3. Plak in de AI van je keuze. ChatGPT, Claude, Gemini, of een dienst zonder accountplicht zoals Duck.ai. Controleer in de laatste stap zelf dat alle persoonlijke gegevens echt vervangen zijn.

Het resultaat is geen formeel fiscaal advies, maar een gestructureerde eerste inschatting van wat fiscaal partnerschap voor jouw situatie betekent.

Welke documenten heb je nodig?

  • IB-aangifte (anonimiseer je met Sentun): hierin staat je vermogen in box 3 en, als je al fiscaal partner bent, de gezamenlijke verdeling.
  • Eventueel een kopie van je samenlevingscontract, als je wilt laten nagaan of die aan de voorwaarden voor fiscaal partnerschap voldoet. Let op: dit document bevat zelf ook persoonsgegevens en hoort niet onverwerkt in een AI-chat.

Gebruik voor je IB-aangifte de originele PDF zoals je die downloadt, dus de versie waarin je de tekst met je muis kunt selecteren, geen scan of telefoonfoto.

Wat AI niet kan

Een AI kan rekenfouten maken en werkt alleen met de gegevens die jij aanlevert, dus controleer de uitkomst altijd. Het kan geen bindende uitspraak doen over je fiscaal partnerschap, geen testament voor je opstellen en geen formeel fiscaal of juridisch advies geven. Voor een testament of een notarieel samenlevingscontract heb je sowieso een notaris nodig; zie de AI-analyse als een eerste inschatting en voorbereiding op dat gesprek, niet als vervanging ervan.

Veelgestelde vragen

Ben ik automatisch fiscaal partner als ik trouw of een geregistreerd partnerschap aanga? Ja. Vanaf het moment dat je trouwt of je partnerschap registreert, ben je automatisch fiscaal partner. Woonden jullie dat jaar al samen, dan geldt het fiscaal partnerschap al vanaf het moment dat jullie op hetzelfde adres stonden ingeschreven.

Word ik fiscaal partner met alleen een samenlevingscontract? Een notarieel samenlevingscontract is een van de voorwaarden, maar niet de enige manier. Je bent ook fiscaal partner als je samen een kind hebt, samen een woning bezit waarin je beiden woont, elkaars pensioenpartner bent, of vorig jaar al fiscaal partner was, mits je op hetzelfde adres staat ingeschreven.

Erf ik automatisch van mijn partner als we ongehuwd samenwonen? Nee. Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap erf je volgens het wettelijk erfrecht niets van elkaar, ook niet met een samenlevingscontract. Wil je dat je partner erft, dan heb je een testament nodig, eventueel met een verblijvingsbeding voor gezamenlijke bezittingen.

Maakt het voor de belasting iets uit of ik trouw of een geregistreerd partnerschap aanga? Fiscaal niet: beide vormen geven vanaf het begin fiscaal partnerschap, met dezelfde regels voor box 3, heffingskortingen en de eigen woning. Het verschil zit in de vorm (geen ja-woord nodig bij een partnerschap) en de beëindiging (een partnerschap zonder minderjarige kinderen kan buiten de rechter om, een huwelijk niet).

Wie is aansprakelijk voor de hypotheek als we niet getrouwd zijn? Wie de hypotheekovereenkomst tekent, is aansprakelijk, los van of je getrouwd, geregistreerd partner of ongehuwd samenwonend bent. Teken je samen, dan zijn jullie voor het hele bedrag hoofdelijk aansprakelijk; trouw je zonder huwelijkse voorwaarden, dan vallen schulden die je tijdens het huwelijk aangaat bovendien in de gemeenschap.

Check je eigen situatie

Wil je weten wat fiscaal partnerschap voor jouw box 3-vermogen en je aangifte betekent, zonder je gegevens prijs te geven? Bekijk hoe de belastingcheck van Sentun werkt.

Dit artikel is algemene informatie, geen fiscaal of juridisch advies. Of je aan de voorwaarden voor fiscaal partnerschap voldoet en wat dat voor jouw aangifte betekent, hangt af van je eigen situatie. Raadpleeg de Belastingdienst, een notaris of een adviseur.