Sentun Slim met je centen. Veilig met je data.
Pensioen

Pensioengat: heb je er een en wat kun je eraan doen?

Heb je een pensioengat en hoe groot is het? Uitleg over oorzaken, een rekenvoorbeeld en praktische opties om het aan te vullen, veilig gecheckt met AI.

10 min lezen Sentun
Over de schouder gezien: handen die een tablet vasthouden aan een houten keukentafel, met een leesbril en een klein plantje, warm avondlicht.

Het korte antwoord: een pensioengat is het verschil tussen het pensioen dat je straks nodig hebt en het pensioen dat je daadwerkelijk opbouwt. Het ontstaat vaak sluipend, door jaren in deeltijd, een periode als zelfstandige, een scheiding of gewoon een laat begin met pensioenopbouw, en valt zelden op totdat je er actief naar kijkt. Dit artikel laat zien hoe een pensioengat ontstaat, hoe je een indicatie krijgt van de omvang, en welke opties je hebt om het te dichten.

Wat is een pensioengat precies?

Een pensioengat is het verschil tussen het inkomen dat je na je pensionering nodig hebt om je levensstijl vol te houden, en het inkomen dat je dan daadwerkelijk krijgt uit AOW en opgebouwd pensioen. Een veelgebruikte vuistregel is dat je ongeveer 70 procent van je laatste bruto inkomen nodig hebt: na je pensionering vervallen doorgaans woon-werkkosten en pensioenpremie, en betaal je vaak minder belasting. Kom je met AOW en pensioen onder die 70 procent uit, dan spreek je van een pensioengat.

Het is geen exact getal dat voor iedereen gelijk is. Wie een sober uitgavenpatroon heeft of de hypotheek al heeft afgelost, kan met minder dan 70 procent prima rondkomen. Wie juist hoge vaste lasten houdt of nog een tijd huur betaalt, heeft eerder meer nodig. De vuistregel is een startpunt, geen wet.

Hoe ontstaat een pensioengat?

Een pensioengat komt zelden door één oorzaak. De meest voorkomende situaties:

  • Werken als zelfstandige of zzp’er. Zonder werkgever bouw je geen automatisch pensioen op. Regel je zelf niets, dan ontstaat het gat vanzelf, ook al verdien je goed.
  • Jaren in deeltijd werken. Minder uren betekent minder pensioenopbouw, ook als je pensioenpercentage gelijk blijft, omdat de opbouw wordt berekend over een lager pensioengevend loon.
  • Baanwissels en periodes zonder werk. Bij sommige werkgevers begint pensioenopbouw pas na een wachttijd, en bij werkloosheid bouw je meestal geen pensioen op.
  • Scheiding. Bij een scheiding heb je in beginsel recht op de helft van het pensioen dat je ex-partner tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap opbouwde, en andersom. Wordt de scheiding niet binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder gemeld, dan vervalt het recht op automatische, rechtstreekse uitbetaling en moet je ex-partner voortaan zelf uitbetalen, wat in de praktijk vaak tot problemen leidt.
  • Laat beginnen met pensioenopbouw. Hoe later je begint, hoe minder jaren rendement en opbouw je meemaakt, en hoe groter het gat aan het einde kan uitvallen.
  • Wonen of werken in het buitenland. Sommige periodes tellen niet mee voor je AOW-opbouw, wat je AOW-uitkering later kan verlagen.

Hoe groot is jouw pensioengat?

De snelste manier om een indicatie te krijgen is inloggen op Mijnpensioenoverzicht.nl. Daar zie je in één overzicht je verwachte AOW en al je opgebouwde pensioenen bij elke werkgever en pensioenuitvoerder waar je pensioen hebt opgebouwd. Vergelijk dat totaal met ongeveer 70 procent van je laatste bruto inkomen: het verschil is een ruwe schatting van je jaarlijkse pensioengat.

Let bij het lezen van dat overzicht op een paar dingen. De genoemde bedragen zijn een verwachting op basis van de huidige situatie, niet een garantie: verandert je loon, je werkgever of de pensioenregeling, dan verandert ook de prognose. En het overzicht rekent met een pensioenleeftijd die voor jou kan afwijken van wanneer je daadwerkelijk wilt stoppen.

Een rekenvoorbeeld

Een vereenvoudigd, indicatief voorbeeld om de rekenstappen te laten zien:

OnderdeelBedrag (indicatief)
Laatste bruto jaarinkomen€55.000
Benodigd (70% vuistregel)€38.500
Verwachte AOW (alleenstaand, volledige opbouw)€16.700
Verwacht werkgeverspensioen€13.800
Totaal verwacht inkomen€30.500
Indicatief pensioengat per jaar€8.000

Dit voorbeeld is bedoeld om te laten zien hoe de som in elkaar zit, niet als voorspelling voor jouw situatie. AOW-bedragen zijn afhankelijk van je woonsituatie en AOW-opbouw, pensioenbedragen verschillen per regeling en fonds, en beide cijfers wijzigen regelmatig. Reken je eigen situatie na op Mijnpensioenoverzicht.nl.

Wat kun je aan een pensioengat doen?

Er is niet één beste oplossing. Een paar veelgebruikte opties, vaak te combineren:

  • Storten in een lijfrente binnen je jaarruimte of reserveringsruimte. Dit kan fiscaal voordelig zijn: je inleg is doorgaans aftrekbaar in box 1. Let op: extra pensioenopbouw via je werkgever verkleint je jaarruimte, dubbel tellen kan dus niet. Hoeveel je mag storten en hoe die berekening werkt, lees je in jaarruimte berekenen: zo bepaal je je lijfrente-aftrek.
  • Vrijwillig bijsparen via je werkgeverspensioen. Sommige regelingen bieden een vrijwillige module om binnen de bestaande regeling extra in te leggen. Verdien je boven de fiscale pensioengrens, dan bestaat er soms een aparte nettopensioenregeling (inleg uit je netto-inkomen, uitkering later onbelast); dat is iets anders dan gewoon vrijwillig bijsparen. Check bij je pensioenuitvoerder wat voor jouw regeling geldt.
  • Sparen of beleggen buiten een pensioenproduct. Kan minder fiscaal voordelig zijn dan een lijfrente, afhankelijk van je box 3-positie, maar is wel flexibeler: je zit niet vast aan de regels rond opname en uitkering. Zie sparen of beleggen: zo maak je de keuze voor de afweging.
  • Langer doorwerken of later met pensioen gaan. Elke extra gewerkte periode betekent meer opbouw en een kortere periode waarover je pensioen wordt uitgesmeerd.
  • Uitgaven na pensionering bijstellen. Niet iedereen kan of wil bijsparen; het gat kleiner maken door verwachte vaste lasten te verlagen (hypotheek aflossen, kleiner wonen) is ook een geldige route.

Welke combinatie het beste past, hangt af van je fiscale ruimte, hoeveel jaar je nog hebt tot pensionering en hoeveel risico je kunt en wilt nemen. Een breder overzicht van deze en andere aanvulroutes, inclusief vrijwillige voortzetting na een baanwissel en het vaak vergeten ANW-hiaat, staat in pensioen aanvullen: welke opties heb je?.

Pensioengat door scheiding: extra aandachtspunt

Bij een scheiding of het beëindigen van een geregistreerd partnerschap heb je in beginsel recht op de helft van het ouderdomspensioen dat je partner tijdens de relatie opbouwde, en je partner op de helft van het jouwe. Dat recht moet je binnen twee jaar na de scheiding melden bij de pensioenuitvoerder, met een officieel formulier. Doe je dat niet op tijd, dan vervalt het recht op automatische, rechtstreekse uitbetaling door de pensioenuitvoerder; je moet je pensioendeel dan zelf bij je ex-partner claimen, wat in de praktijk vaak lastiger uitpakt. Partners kunnen in huwelijkse voorwaarden of een echtscheidingsconvenant ook een andere verdeling afspreken. Controleer bij twijfel je eigen situatie bij de pensioenuitvoerder of een familierechtadvocaat.

Waarom je je pensioenoverzicht niet zomaar in ChatGPT plakt

Om je pensioengat goed te laten doorrekenen, help je een AI het meest met concrete cijfers uit je IB-aangifte (je inkomen) en je UPO (je opgebouwde pensioen en AOW-indicatie). Beide documenten staan vol gegevens die je liever niet ongefilterd deelt: je BSN, je inkomen, en soms je rekeningnummer. Plak je die zo in een AI-chatvenster, dan verlaten ze je apparaat en heb je geen zicht meer op wat ermee gebeurt. Voor een rekensom over je pensioen is dat onnodig risico, zeker omdat het prima anoniem kan.

Zo check je je pensioengat wel veilig met AI

De oplossing is je documenten eerst anonimiseren, vóórdat er iets naar een AI gaat. Daar is Sentun voor gemaakt: als veilige tussenstap, niet als de AI zelf. Sentun analyseert of beoordeelt niets; het haalt de persoonsgegevens uit je documenten en zet een gerichte vraag klaar, waarna jij die zelf in de AI van je keuze plakt.

  1. Anonimiseer lokaal. Je upload je IB-aangifte en je UPO in je browser. De anonimisatie draait op je eigen apparaat; je naam, BSN en andere persoonsgegevens worden vervangen door placeholders. Je documenten verlaten je apparaat niet.
  2. Krijg een doordachte vraag. Je krijgt de geanonimiseerde tekst plus een expertprompt die de AI systematisch je inkomen, opgebouwde pensioen en eventuele jaarruimte laat doorlopen om een indicatie van je pensioengat te geven.
  3. Plak in de AI van je keuze. ChatGPT, Claude, Gemini, of een dienst die niet eens om een account vraagt zoals Duck.ai. De AI ziet alleen bedragen en structuur, niet wie erachter zit; in de controlestap check je zelf eerst dat alle persoonlijke gegevens echt vervangen zijn.

Het resultaat is geen formeel pensioenadvies, maar een gestructureerde eerste inschatting die je vervolgens zelf controleert of laat toetsen door een adviseur.

Welke documenten heb je nodig?

  • IB-aangifte (anonimiseer je met Sentun): je inkomen, de basis voor de 70 procent-vuistregel.
  • UPO (Uniform Pensioenoverzicht) (anonimiseer je met Sentun): je opgebouwde pensioen bij die specifieke pensioenuitvoerder. Voor je AOW-indicatie kijk je apart op Mijnpensioenoverzicht.nl of bij de SVB.
  • Overzicht van Mijnpensioenoverzicht.nl (optioneel, zelf in je vraag verwerken zonder herleidbare gegevens): handig als je pensioen bij meerdere uitvoerders is opgebouwd en je alles in één keer wilt laten samenvatten.

Gebruik de originele PDF zoals je die downloadt, dus de versie waarin je de tekst met je muis kunt selecteren, geen scan of telefoonfoto.

Wat AI niet kan

Een AI kan rekenfouten maken en werkt met de gegevens die jij aanlevert, dus controleer de uitkomst altijd. Het kan geen lijfrenteproduct voor je afsluiten, geen pensioenregeling voor je wijzigen en geen formeel, passend pensioenadvies geven zoals een erkend adviseur dat mag geven. Zie de AI-analyse als een eerste inschatting en voorbereiding, niet als vervanging van een adviseur op het moment dat je daadwerkelijk gaat bijsparen of iets wijzigt.

Wanneer ga je wel naar een adviseur?

In een aantal situaties is een gesprek met een pensioen- of financieel adviseur geen overbodige luxe:

  • Je hebt een pensioengat vastgesteld en wilt weten welke combinatie van opties fiscaal en persoonlijk het beste past.
  • Je bent recent gescheiden en de pensioenverdeling is nog niet geregeld.
  • Je hebt in het buitenland gewerkt en twijfelt over de gevolgen voor je AOW-opbouw.
  • Je hebt naast een pensioengat ook andere fiscale bijzonderheden, zoals een eigen onderneming of een aanzienlijk vermogen in box 3.

In al die gevallen kan de AI-analyse nog steeds nuttig zijn als voorbereiding, zodat je met scherpere vragen en cijfers bij de adviseur aanschuift.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik een pensioengat heb? Log in op Mijnpensioenoverzicht.nl en vergelijk je verwachte AOW plus opgebouwd pensioen met ongeveer 70 procent van je laatste bruto inkomen, de gangbare vuistregel. Val je daaronder, dan heb je vermoedelijk een pensioengat.

Hoe bereken ik mijn pensioengat? Tel je verwachte AOW en opgebouwde pensioenen bij elkaar op en trek dat af van ongeveer 70 procent van je laatste bruto jaarinkomen. Het verschil is een indicatie van je jaarlijkse pensioengat. Mijnpensioenoverzicht.nl geeft de actuele cijfers per pensioenuitvoerder.

Hoe vul ik mijn pensioengat aan? Veelgebruikte opties zijn storten in een lijfrente binnen je jaarruimte of reserveringsruimte, vrijwillig bijsparen via je werkgeverspensioen als dat kan, of los van een pensioenproduct sparen of beleggen. Welke optie past, hangt af van je fiscale ruimte, horizon en risicobereidheid.

Telt een pensioengat ook mee als ik in deeltijd werk? Ja. Minder uren betekent meestal minder pensioenopbouw, ook als je pensioenpercentage gelijk blijft, omdat de opbouw over een lager pensioengevend loon wordt berekend. Ga je bovendien eerder met (deeltijd)pensioen, dan moet je opgebouwde pensioen over meer jaren worden uitgesmeerd.

Kan AI mijn pensioengat met zekerheid berekenen? Nee. AI kan op basis van je gegevens een indicatie geven, maar de exacte cijfers staan op Mijnpensioenoverzicht.nl en in je UPO. Controleer de uitkomst altijd, en raadpleeg bij twijfel je pensioenuitvoerder of een adviseur.

Klaar om te checken

Wil je je eigen pensioengat laten inschatten zonder je IB-aangifte en UPO ongefilterd te delen? Bekijk hoe de pensioencheck van Sentun werkt. Wil je eerst weten hoeveel je fiscaal mag bijstorten, lees dan jaarruimte berekenen: zo bepaal je je lijfrente-aftrek.

Dit artikel is algemene informatie, geen fiscaal of pensioenadvies. Bedragen en drempels kunnen per jaar verschillen. Raadpleeg je pensioenuitvoerder, Mijnpensioenoverzicht.nl of een adviseur voor je eigen situatie.

Bronnen